N. 19

Junij den 18 dito klaagde mij een mansslaaf over pijn op de borst, hoeste, hadde een sterke pols, haalde sijn adem beswaarlijk, bevond een pleuris en peripneumonialongontsteking met ontsteking van het borstvliesperipmeunoia, ordonneerde aanstondts een aderlating venasectio, lag mede een smeerzalfceroon van ’t hars en komijn labdanum et cumine op de pijnlijke zijde, gaf aan hem ook ’t mixtura sudorificans (voorsch. 9) waarvan alle 3 uuren een teekopje gaf, gaf hem verders van ’t aposema (voorsch. 10) waarvan hem alle half uuren een kroesjevol gaf.

Voorschrift 9: in pleuris, peripneumonia, aamborstigheijt, alsmede in koude en verstijving over ’t lighaam.

R/ Fac mixtura [maak het mengsel], alle 3 uuren een teekopje vol

• Diascordium Fracastorii [opiumbevattend kruidenmengsel als likkepot volgens Girolamo Fracastoro, Hieronymus Fracastorius (arts in Trente, 15e/16e e.)]: ℥ I
• Oculi cancri [kreeftsogen, concrementen uit de maag van rivierkreeften]: ʒ I
• Antimonium diaphoreticum: [zweetdrijvend middel]: ℈ II
• Croci optimi [saffraan]: ℈ ß
• Laudanum liquidum Sijdenhami [laudanum liquidum Sydenhami, kruidenmengsel op basis van opium, verbeterd door de Engelse arts Thomas Sydenham (17e eeuw)]: gutta, mv. guttaedruppelguttae XXX
• Aqua foeniculi [venkelthee]: ℥ III
• [Aqua] theriacalis [theriakwater, theriak: wondermiddel]: ℥ I
• [Aqua] melissae [melissethee]: ℥ III
• Sijrupus altheae [heemstsiroop, bij hoest]: ℥ I

• ℈ scrupel = 20 grein, dus ongeveer 1,3 g
• ʒ drachme = 3 scrupel, dus ongeveer 4 g
• ℥ uncia = ons = 8 drachmen, dus ongeveer 31 g
• ß = ½ van de gegeven hoeveelheid
• theekopje = 6 drachmen, dus ongeveer 25 g

Voorschrift 10: In hoest, pleuris, borstziekten en benaude ademhaling, warm gedronken

R/ Fac aposema [maak een kooksel]

• Tussilago [hoefblad]
• Agrimonia [leverkruid]: ana manupulum unam
• Althea [heemst]
• Hijsopi [hysop]: ana manupulos duos
• Carduus benedictus [gezegende distel]: pugillos duos
• Coque quantitatem secundam aquae communis [kook een tweede hoeveelheid in gewoon water]

• āā en ān: en ānn = ana (Gr.) neem van elk evenveel
• man: = manupulus = een handvol
• pug: = pugillus, mv. pugilli = een greep tussen vinger en duim