Close

Drie matrozen ziek

Journaal chirurgijn

Den 2 dito klaagde mij Carel Hutte, mattroos, geboortig van NijmegenNimmegen, over pijn in ’t hoof, was braakagtig, bevond een intermitterende koorts; infectieziektefebris intermittens, afgaande koorts, gaf aan hem ’t pulvis antefebrilis (voorsch. 5) ’s morgens en  avondts ℈ II na hem ’t lighaam eerst hebbende gesuivert door een fometijf, verders ’t mixtura (voorsch. 6) alle drie uuren een teekopje vol.

Den 2 dito klaagde mij Philippus de Voogd, mattroos, over hooftpijn, was dorstig, bevond mede een febris intermittens, suiverde ’t lighaam met de pillen (voorsch. 10), dosis ℈ II, vorders ’t pulvis antefebrilis (voorsch. 5).

Den 2 dito klaagde mij Cornelis de Hond, mattroos geboortig van de Willemstad, was braakagtig, had mede een febris intermittens, had swaare pijn in ’t hooft, gaf hem mede van de pillen (voorsch. 10), ordonneerde doen van ’t mixtura (voors. 24) waarvan hem om de twee uuren een lepelvol ingaf en dewijl seer dorstig was, liet hem doen een phitisana koken (voorsch. 14).

 

Voorschrift 5

  • R/ Misce fac pulvis antefebrilis doses [meng en maak een poeder tegen koorts]: ℈ II.
  • Antimonium diaphoreticum [zweetdrijvend middel]
  • Cornu cervi usti [gebrande hertshoorn]
  • Corallum rubrum [rood koraalmos, koortsdempend]
  • Oculi cancri [kreeftsogen, concrementen uit de maag van rivierkreeften]: ana: ℥ I
  • Contrajervae [dorstenia contrajerva, plant uit Midden- en Zuid-Amerika, tegen intermitterende koorts, infectieziekte]
  • Sal cardui benedicti [zout met extract van gezegende distel]
  • [Sal] nitri [saltpeter]: ana ʒ II
  • Flores croci [saffraanbloemen]: ʒ I

 

  • ℈ scrupel = 20 grein, dus ongeveer 1,3 g
  • ʒ drachme = 3 scrupel, dus ongeveer 4 g
  • ℥ uncia = ons = 8 drachmen, dus ongeveer 31 g
  • āā en ān: en ānn = ana (Gr.) neem van elk evenveel

Voorschrift 6

R/ Misce fac mixtura [meng en maak een mengsel], alle 3 uuren een teekopje vol, om te sweeten.

  • Diascordium Fracastorii [opiumbevattend kruidenmengsel als likkepot volgens Girolamo Fracastoro, Hieronymus Fracastorius (arts in Trente, 15e/16e eeuw.)]: I
  • Oculi cancri [kreeftsogen, concrementen uit de maag van rivierkreeften]: ʒ I
  • Antimonium diaphoreticum [zweetdrijvend middel]: ℈ II
  • Croci optimi  [safraan]: ℈ ß
  • Laudanum liquidum Sijdenhami [kruidenmengsel op basis van opium, verbeterd door de Engelse arts Thomas Sydenham (17e eeuw), bij braken, diarree, buikpijn]: gutta, mv. guttaedruppelguttae XXX
  • Aqua foeniculi [venkelthee]: ℥ III
  • [Aqua] thericalis [theriakwater, wondermiddel uit verschillende samenstellingen]: ℥ I
  • [Aqua] melissae [melissethee]: ℥ II
  • Sijrupus altheae [heemstsiroop]: ℥ I

 

  • ℈ scrupel = 20 grein, dus ongeveer 1,3 g
  • ʒ drachme = 3 scrupel, dus ongeveer 4 g
  • ℥ uncia = ons = 8 drachmen, dus ongeveer 31 g: ½
  • ß = ½ van de gegeven hoeveelheid

Voorschrift 10

R/ Misce fac pillulae purgantes nostril [meng en maak laxeerpillen], dosis ℈ I, pill: no. 4.

  • Aloe: ℥ II
  • Diagridum [winde, sterk purgeermiddel]: ℥ I
  • Sal nitri [salpeter]: ℥ I

 

  • ℈ scrupel = 20 grein, dus ongeveer 1,3 g
  • ℥ uncia = ons = 8 drachmen, dus ongeveer 31 g

Voorschrift 24 om de uur of twee een lepelvol in de koortsen, met swaare brand en dorst.

R/ Misce fac mixtura [meng en maak een mengsel]

  • Cornu cervi usti [gebrande hertshoorn]
  • 69
  • Sal tartari vitriolati [kaliumcarbonaat, koortsdrijvend] ana: ℥ ß
  • Succus [de] limonibus [limoensap]: ℥ ß
  • Aqua menthae [muntthee] ℥ III
  • [Aqua] communis [gewoon water]: ℥ IV
  • Spiritus nitri dulcis [spiritus aetheris nitrox, ethylnitriet] gutta, mv. guttaedruppelguttae X

 

  • ℥ uncia = ons = 8 drachmen, dus ongeveer 31 g
  • ß = ½ van de gegeven hoeveelheid
  • āā en ān: en ānn = ana (Gr.) neem van elk evenveel

Voorschrift 14: in koortsen voor de dorst te gebruiken.

R/ Misce fac phitisana [meng en maak een gerstedrank]

  • Aqua hordei [gerstewater] uncias quatuor
  • Cornu cervi rasparati [geraspte gebrande hertshoorn] pugillos duos
  • Radix liquiritiae [radix liquiritiae; zoethoutwortel] ℥ I
  • Coque quantum satis aquae communis [kook zoveel als nodig in gewoon water]
  • Spiritus nitri dulcis [spiritus aetheris nitrox, ethylnitriet ] gutta, mv. guttaedruppelguttae XXX

 

  • ℥ uncia = ons = 8 drachmen, dus ongeveer 31 g
  • pug: = pugillus, mv. pugilli = een greep tussen vinger en duim